پایگاه خبری تحلیلی واژه – قمر طالبی: نمک دیگر فقط دانه های سفیدی نیست که در نمکدانهای قدیمی جا خوش کند. حالا صورتی است، سیاه است، دودی است، کریستالی است و گاهی با بسته بندی های مینیمال و قیمتهای چندبرابری، خود را به عنوان انتخابی سالم تر و شیک تر به سفره ها تحمیل می کند. پشت این رنگها اما، الزاما خبری از سلامت نیست. نمک های رنگی در بسیاری از موارد همان سدیمی را به بدن می رسانند که نمک معمولی دارد؛ با این تفاوت که به کمک تبلیغات، ظاهر لوکس و ادعاهای مبهم درباره طبیعی بودن، گرانتر فروخته می شوند. آنچه به عنوان انتخابی متفاوت و حتی درمانگر تبلیغ می شود، ممکن است چیزی جز بازتولید یک دشمن قدیمی نباشد: مصرف بیش از اندازه سدیم.
دیگر هیچ چیز از منطق ویترین و نمایش در امان نمانده است؛ حتی نمک. در شبکه های اجتماعی، تصاویر نمک های صورتی هیمالیا، دانه های سیاه رنگ، نمک های دودی و انواع سنگ نمک، کنار ظروف چوبی، سبزی های ارگانیک و آشپزخانه های مدرن منتشر می شوند. قاب تصویر به مخاطب می گوید با محصولی متفاوت، سالم تر و حتی متمایز رو به روست. اما مسئله اینجاست که رنگ، بسته بندی و خاستگاه جغرافیایی، به تنهایی نمیتوانند یک ماده غذایی را سالم تر کنند. نمک، هر چقدر هم که صورتی یا سیاه باشد، همچنان منبع اصلی سدیم است. ممکن است برخی نمک های معدنی، مقادیر بسیار اندکی از عناصر دیگر داشته باشند، اما این میزان معمولا آنقدر نیست که بتواند اثر معناداری بر سلامت بدن بگذارد. در مقابل، میزان سدیم موجود در این محصولات میتواند همچنان برای افرادی که به فشار خون بالا، بیماریهای قلبی، مشکلات کلیوی یا اضافه وزن مبتلا هستند، خطرآفرین باشد.
ماجرا از جایی جدی تر میشود که تبلیغات، نمک سفید و معمولی را به محصولی بی ارزش یا حتی مضر معرفی می کند و در برابر آن، نمک های رنگی را در جایگاه کالایی ممتاز می نشاند. این همان سازوکار آشنای بازار است: ابتدا محصول معمولی بی اعتبار می شود، سپس کالای جدید با وعده ای مبهم از راه می رسد و خود را راه نجات معرفی می کند.
اسطوره سازی از یک کانی ساده
یک متخصص تغذیه، درباره این تصور که رنگ نمک میتواند نشانه ارزش تغذیه ای آن باشد، می گوید: «مشکل دقیقا همین جاست که مردم تصور می کنند رنگ به معنای مزیت است. در فضای تغذیه، چیزی به نام نمک جادویی وجود ندارد. این نمک ها اگرچه ممکن است ردپای ناچیزی از مواد معدنی داشته باشند، اما غلظت این مواد در حدی نیست که بتواند کوچکترین تغییر مثبتی در بیولوژی بدن ایجاد کند. در واقع، ما همان سدیم را با قیمتی چندبرابر و تحت عنوانی دهان پرکن میخریم.»
دکتر مریم امیدوار ادامه می دهد: «بسیاری از ادعاهایی که درباره نمک های رنگی مطرح می شود، بیشتر از آنکه بر شواهد علمی تکیه داشته باشد، بر جذابیت واژه هایی مانند طبیعی، معدنی، خالص و سنتی استوار است. طبیعی بودن، به تنهایی به معنای سالم بودن نیست. بسیاری از مواد طبیعی میتوانند برای بدن مضر باشند و بسیاری از محصولات فرآوری شده نیز با رعایت استانداردها، ایمنی بیشتری داشته باشند.»
به گفته این متخصص تغذیه، مصرف کننده گاهی میان کم فرآوری شدن و سالم بودن تفاوتی قائل نمی شود. همین اشتباه، به بازار محصولات فله ای و فاقد شناسنامه کمک می کند؛ محصولاتی که نه ترکیب دقیقشان مشخص است و نه میزان عناصر موجود در آنها.
ید؛ قربانی ژست طبیعی بودن
او تصریح می کند: «یکی از مهمترین نگرانی ها درباره جایگزین کردن نمک های رنگی و فله ای با نمک یددار تصفیه شده، احتمال حذف ید از سفره خانواده است. ید از ریزمغذی های ضروری برای بدن به شمار میرود و نقش مهمی در عملکرد غده تیروئید، رشد مغز و تکامل جسمی و ذهنی دارد. در ایران نیز برنامه یددارکردن نمک، یکی از اقدامات مهم بهداشت عمومی برای مقابله با اختلالات ناشی از کمبود ید بوده است.»
دکتر امیدوار در این باره هشدار می دهد: «سالها تلاش شد تا کمبود ید در جامعه با تصفیه و یددارکردن نمک های خوراکی مدیریت شود. حالا تحت تأثیر مدهای زرد تغذیه ای، برخی افراد به بهانه طبیعی بودن به سراغ نمک های فله ای و رنگی میروند که ممکن است فاقد ید استاندارد باشند. این یعنی عقب گرد از یک دستاورد مهم بهداشتی، فقط برای اینکه ظاهر غذا در عکسها متفاوت و شیک تر به نظر برسد. البته این هشدار به معنای مصرف آزادانه نمک یددار نیست. نمک یددار استاندارد نیز باید به مقدار محدود مصرف شود. مسئله اصلی، انتخاب محصولی است که مجوز، مشخصات تولید و میزان ید آن روشن باشد؛ نه محصولی که تنها با ادعای سنتی و طبیعی بودن وارد آشپزخانه شود.»
او همچنین می گوید: «رواج نمک های رنگی را نمیتوان فقط یک مد غذایی دانست.
پشت این بازار، اقتصادی بزرگتر فعال است؛ اقتصادی که از ترس مردم نسبت به بیماری، پیری، اضافه وزن و آسیبهای سبک زندگی مدرن درآمد کسب می کند. مصرف کننده امروز با انبوهی از هشدارهای سلامت رو به روست: قند نخور، چربی نخور، گلوتن را حذف کن، سم زدایی کن، مواد شیمیایی را کنار بگذار و سراغ محصولات طبیعی برو.
در چنین فضایی، هر محصولی که بتواند خود را در قالب انتخاب سالم تر عرضه کند، شانس بیشتری برای فروش دارد. نمک صورتی یا دودی، فقط یک چاشنی نیست؛ نشانه ای از سبک زندگی خاص است. روی میز غذا قرار می گیرد و به صاحب خانه پیام می دهد که به سلامت، کیفیت و جزئیات اهمیت می دهد. در اینجا، نمک از یک ماده غذایی ساده به یک نماد طبقاتی تبدیل می شود؛ کالایی که بخشی از ارزش خود را نه از ترکیب شیمیایی، بلکه از تصویری می گیرد که به مصرف کننده می فروشد.»
دکتر امیدوار می گوید: «نمک های رنگی بیش از آنکه برای بدن مفید باشند، برای پرستیژ میز پذیرایی تولید و تبلیغ می شوند. فرد احساس می کند با انتخاب این محصول، از الگوی مصرف معمولی فاصله گرفته و سبک زندگی سالم تری را انتخاب کرده است؛ در حالیکه ممکن است مقدار مصرفش بیشتر هم بشود. خطر دیگری که کمتر درباره آن صحبت می شود، تأثیر این محصولات بر رفتار مصرف کننده است. محصولی که با عنوانی خاص و بسته بندی جذاب عرضه می شود، ممکن است نوعی احساس امنیت کاذب ایجاد کند. فرد تصور می کند چون نمک او طبیعی، معدنی یا هیمالیایی است، می تواند مقدار بیشتری از آن استفاده کند.
این در حالی است که بدن، با نام و رنگ نمک کاری ندارد. سدیم اضافی میتواند فشار خون را افزایش دهد و در درازمدت، خطر بیماریهای قلبی عروقی، سکته مغزی و آسیبهای کلیوی را بیشتر کند. مسئله فقط نمکدان روی میز نیست؛ سدیم در انواع غذاهای آماده، کنسروها، سوسیس و کالباس، تنقلات شور، نان ها و چاشنی های صنعتی نیز وجود دارد. بنابراین، حتی اگر فرد در خانه از نمک رنگی استفاده کند، ممکن است مجموع دریافت سدیم روزانه اش همچنان بالا باشد. این نگرانی درباره کودکان جدی تر است. ذائقه از سالهای نخست زندگی شکل می گیرد. کودکی که به غذاهای شور عادت می کند، در بزرگسالی نیز احتمالا برای دریافت همان میزان لذت، به نمک بیشتری نیاز خواهد داشت.»
دکتر امیدوار با اشاره به این موضوع می گوید: «ما در حال تغییر ذائقه نسل جدید هستیم. بچه هایی که با چاشنی های پرزرق و برق و شور بزرگ شوند، در بزرگسالی با خطر فشار خون زودهنگام مواجه خواهند بود. بدن انسان به رنگ نمک نیاز ندارد، اما از سدیم اضافه آسیب می بیند.»
در میان تبلیغات پرهیاهو، توصیه این متخصص تغذیه پیچیده نیست: نمک را کمتر مصرف کنیم، محصول استاندارد بخریم و فریب رنگ و بسته بندی را نخوریم. نمک یددار تصفیهذشده، در صورتی که از مسیرهای رسمی تهیه و به اندازه مصرف شود، انتخاب مطمئن تری است. نمکدان نیز بهتر است از روی میز غذا حذف یا میزان استفاده از آن محدود شود. نمک های رنگی قرار نیست به تنهایی درمانگر، پاک کننده یا محافظ بدن باشند. آنها در بهترین حالت، چاشنی هایی متفاوت با ظاهر و طعم خاص هستند؛ نه جایگزینی برای تغذیه متعادل و نه راهی برای فرار از پیامدهای مصرف زیاد سدیم.
در بازار سلامت، هر محصولی که با واژه های جذاب عرضه می شود، لزوما ارزش تغذیه ای بیشتری ندارد. گاهی پشت بسته بندی های لوکس و ادعاهای بزرگ، همان ماده قدیمی ایستاده است؛ فقط با رنگی تازه و قیمتی بالاتر. نمک های رنگی، بیش از آنکه دشمن تازه ای باشند، نقاب تازه ای بر چهره همان دشمن قدیمیاند: شوری اضافه ای که آرام و بی صدا، راه خود را به سفره و سپس به رگهای ما باز می کند.
انتهای پیام
به شبکههای اجتماعی واژه بپیوندید
