پایگاه خبری تحلیلی واژه : درحالیکه در گزارشها و اظهارات منتشرشده اخیر، میزان متانول موجود در بنزین فعلی حدود ۰.۵ درصد عنوان شده، بررسی سناریوی ۳ درصد متانول در بنزین یا M3 میتواند تصویر روشنتری از آثار احتمالی این سوخت بر خودروهای رایج کشور ارائه دهد.
نکته مهم این است که نباید افزودن متانول در پالایشگاه با فرمولاسیون و کنترل کیفیت را با ریختن متانول صنعتی داخل باک خودرو یکی دانست. در پالایشگاه، کیفیت متانول، میزان آب، ترکیب نهایی بنزین، مواد افزودنی، پایداری سوخت و سازگاری آن با شبکه انتقال و خودرو باید کنترل شود.
متانول چرا وارد بنزین میشود؟
متانول یک الکل ساده با خاصیت ضدکوبش است و میتواند به افزایش مقاومت بنزین در برابر احتراق زودرس یا همان ناک کمک کند. به همین دلیل، از نظر فنی امکان استفاده از آن بهعنوان یکی از اجزای سوخت وجود دارد.
از سوی دیگر، متانول انرژی کمتری در واحد حجم نسبت به بنزین دارد. بنابراین هرچه سهم آن در مخلوط بیشتر شود، برای تولید انرژی مشابه، حجم بیشتری از سوخت باید مصرف شود. سازمان همکاریهای فنی سوختهای جایگزین IEA نیز به انرژی حجمی پایینتر متانول، احتمال خوردگی و مشکلات سازگاری مواد و همچنین مسئله جدایش فازی اشاره کرده است.
بنابراین متانول قرار نیست بهتنهایی «سوخت بهتر» یا «سوخت بدتر» باشد؛ نتیجه نهایی به درصد استفاده و نحوه فرمولاسیون بستگی دارد.
اما اکنون علت اصلی این ترکیب در ایران کاهش سهم کسری تولید بنزین توسط پالاشگاهای داخلی است.
اگر متانول به ۳ درصد برسد چه اتفاقی میافتد؟
در یک مخلوط M3، حدود ۳ درصد حجم سوخت متانول و حدود ۹۷ درصد آن بنزین است.
در چنین سطحی، انتظار نمیرود موتور یک خودروی معمولی بهصورت ناگهانی آسیب ببیند یا از کار بیفتد. مطالعات قدیمی روی مخلوطهای بنزین و متانول حتی مخلوطهایی تا ۲۰ درصد را در آزمایشهای موتور و خودرو بررسی کردهاند؛ با این حال، افزایش درصد متانول با تغییراتی در مصرف سوخت، رفتار رانندگی و برخی ویژگیهای سوخت همراه بوده است.
اما این موضوع به معنی بیخطر بودن هر نوع M3 نیست.
مهمترین نگرانی: آب
یکی از تفاوتهای مهم متانول با بنزین، تمایل زیاد آن به جذب آب است.
اگر مخلوط بنزین و متانول در معرض آب قرار بگیرد، امکان جدایش فازی وجود دارد؛ یعنی مخلوط یکنواخت سوخت از بین برود و یک فاز جداگانه در مخزن شکل بگیرد.
مطالعات فنی نشان دادهاند که مخلوطهای بنزین ـ متانول بدون مواد پایدارکننده، در حضور آب و حتی در برخی شرایط دمایی مستعد جدایش هستند. این مسئله برای شبکه گسترده تولید، انتقال، ذخیرهسازی و توزیع سوخت اهمیت زیادی دارد.
آیا M3 مصرف بنزین را بالا میبرد؟
احتمال افزایش مصرف وجود دارد، اما نباید آن را بسیار بزرگ یا قطعی دانست.
متانول انرژی حجمی پایینتری از بنزین دارد؛ بنابراین در صورت ثابت ماندن شرایط موتور، برای تولید انرژی مشابه به سوخت بیشتری نیاز است. آزمایشهای خودرویی نیز افزایش مصرف سوخت را با افزایش سهم متانول گزارش کردهاند.
در M3، این اثر بهمراتب کمتر از مخلوطهای با درصدهای بالاتر خواهد بود و نمیتوان بدون آزمایش روی یک خودرو و موتور مشخص، یک عدد دقیق برای افزایش مصرف اعلام کرد.
آیا قدرت موتور بیشتر میشود؟
احتمالاً افزایش محسوسی در قدرت یک خودروی معمولی رخ نمیدهد. متانول عدد اکتان بالایی دارد، اما استفاده از ظرفیت ضدکوبش آن زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که موتور و ECU برای سوخت موردنظر تنظیم شده باشند. بنابراین در خودروهای معمولی، اضافه شدن ۳ درصد متانول را نباید بهعنوان یک «تقویتکننده موتور» تلقی کرد.
آیا متانول به انژکتور و پمپ بنزین آسیب میزند؟
پاسخ قطعی بله یا خیر برای تمام خودروها علمی نیست. متانول میتواند روی برخی مواد مورد استفاده در سیستم سوخت اثر بگذارد و نگرانی درباره خوردگی و سازگاری مواد، بهخصوص در حضور آب، سابقه فنی دارد. مطالعات آزمایشگاهی نیز نشان دادهاند که شدت خوردگی با افزایش درصد متانول بیشتر میشود و آب و برخی آلایندهها میتوانند این مشکل را تشدید کنند.
اما در یک مخلوط کمدرصد و استاندارد شده، شرایط کاملاً متفاوت است. به همین دلیل، نمیتوان گفت هر خودرویی که با M3 کار کند حتماً پمپ یا انژکتورش خراب خواهد شد.
آیا کاتالیست و موتور آسیب میبینند؟
درصد پایین متانول به خودی خود به معنای آسیب قطعی به موتور یا کاتالیست نیست. خطر زمانی بیشتر میشود که ترکیب سوخت باعث احتراق نامناسب، میسفایر یا ورود سوخت نسوخته به سیستم اگزوز شود. در این شرایط، کاتالیست میتواند تحت فشار حرارتی قرار بگیرد.
بنابراین اگر M3 در پالایشگاه با مشخصات دقیق تولید و سپس در خودروهای استاندارد مصرف شود، نمیتوان صرفاً از روی وجود ۳ درصد متانول، حکم به خرابی کاتالیست یا موتور داد.
چرا فرمولاسیون پالایشگاهی اهمیت دارد؟
تفاوت اصلی میان یک سوخت مهندسیشده و مخلوطکردن دستی متانول با بنزین همینجاست. پالایشگاه باید مواردی مانند:
- درصد دقیق متانول
- میزان آب
- پایداری مخلوط
- فشار بخار و ویژگیهای تبخیر
- خوردگی
- سازگاری با قطعات
- مواد افزودنی و همحلالها
- شرایط ذخیرهسازی و انتقال
را کنترل کند.
مطالعات فنی نشان دادهاند که استفاده از همحلالها میتواند پایداری مخلوط بنزین و متانول را در برابر آب بهتر کند و برخی مشکلات جدایش فازی را کاهش دهد.
یک نکته مهم درباره خبرهای اخیر ایران
در روزهای اخیر، بحث استفاده از متانول در بنزین ایران از سوی مقامهای مرتبط تأیید شده است. مدیرعامل شرکت نفت ستاره خلیج فارس نیز استفاده از متانول بهعنوان جزء اکسیژنه در ترکیب بنزین تولیدی این پالایشگاه را مطرح کرده است.
از سوی دیگر، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس میزان فعلی متانول موجود در بنزین را حدود ۰.۵ درصد اعلام کرده و گفته است این میزان مشکلی برای خودروها ایجاد نمیکند. بنابراین ۳ درصد را نباید بهعنوان میزان فعلی متانول در بنزین ایران معرفی کرد؛ بلکه M3 در این گزارش یک سناریوی فنی برای بررسی آثار افزایش سهم متانول است.
جمعبندی؛ M3 برای خودروهای ایرانی خطرناک است؟
پاسخ کوتاه این است: ۳ درصد متانول در یک بنزین استاندارد و مهندسیشده، الزاماً به معنی آسیب به موتور خودروهای ایرانی نیست. اما این به معنای آن هم نیست که میتوان بدون بررسی، هر نوع متانولی را با هر نوع بنزینی مخلوط کرد.
در M3، مهمترین نگرانیها عبارتاند از جذب آب، احتمال جدایش فازی، سازگاری قطعات، خوردگی در شرایط نامناسب و کاهش جزئی انرژی حجمی سوخت. در مقابل، افزایش مقاومت در برابر ناک و امکان استفاده از متانول بهعنوان جزء اکسیژنه از مزایای بالقوه آن است. منابع فنی نیز تأکید میکنند که مشکلات خوردگی و جدایش فازی به درصد متانول، آب و فرمولاسیون سوخت وابستهاند.
پس برای مصرفکننده، سؤال اصلی نباید فقط این باشد که «متانول دارد یا ندارد؟»؛ بلکه باید پرسید: چند درصد متانول دارد، با چه استانداردی تولید شده و آیا فرمول نهایی سوخت برای خودروهای موجود در کشور تأیید شده است؟
اما اگر روزی قرار باشد سهم متانول از حدود نیم درصد فعلی به ۳ درصد یا بیشتر افزایش پیدا کند، انجام آزمونهای میدانی روی ناوگان قدیمی و جدید کشور، کنترل کیفیت سوخت و بررسی سازگاری سیستم توزیع، اهمیت بسیار بیشتری پیدا خواهد کرد.
انتهای پیام
به شبکههای اجتماعی واژه بپیوندید
