پایگاه خبری تحلیلی واژه – قمر طالبی: با گرمتر شدن هوا و افزایش نگرانی ها درباره آسیبهای ناشی از نور خورشید، بازار محصولاتی با عنوان ضدآفتاب خوراکی نیز داغ تر شده است؛ مکمل هایی که به شکل قرص، کپسول، پودر یا نوشیدنی عرضه می شوند و برخی تبلیغات، از آنها به عنوان راهی ساده برای محافظت از پوست در برابر اشعه خورشید یاد می کنند. اما این پرسش همچنان مطرح است که آیا واقعا میتوان با خوردن یک مکمل، پوست را در برابر آفتاب ایمن کرد یا این ادعا بیشتر رنگ و بوی تبلیغاتی دارد؟
در سالهای اخیر، همزمان با گسترش توجه عمومی به سلامت پوست، اصطلاح ضدآفتاب خوراکی بیشتر وارد ادبیات تبلیغاتی و شبکه های اجتماعی شده است. تولیدکنندگان این محصولات معمولا می گویند ترکیباتی مانند آنتی اکسیدان ها، کاروتنوئیدها، پلی فنول ها، ویتامینها و عصاره برخی گیاهان میتوانند مقاومت پوست را در برابر استرس اکسیداتیو ناشی از نور خورشید افزایش دهند. برخی از این مکمل ها حاوی موادی مانند لیکوپن، بتاکاروتن، آستاگزانتین، ویتامین C، ویتامین E، عصاره چای سبز و پلی پودیوم لوکوتوموس هستند؛ موادی که در برخی مطالعات، اثراتی در کاهش التهاب یا کمک به دفاع طبیعی پوست نشان داده اند.
با این حال، متخصصان تاکید می کنند که آنچه از این فرآورده ها انتظار می رود، با عملکرد ضدآفتابهای موضعی تفاوت اساسی دارد. ضدآفتابهای رایج که روی پوست استفاده می شوند، با ایجاد سد فیزیکی یا شیمیایی، بخشی از اشعه فرابنفش را بازتاب یا جذب می کنند و از رسیدن آن به سلولهای پوست جلوگیری می کنند. در مقابل، مکمل های خوراکی اگر هم اثری داشته باشند، این اثر بیشتر غیرمستقیم و محدود است؛ یعنی ممکن است به کاهش بخشی از آسیب سلولی ناشی از رادیکال های آزاد کمک کنند، نه اینکه مانند کرم ضدآفتاب، نقش سد محافظ فوری و کامل ایفا کنند.
هشدار درباره یک برداشت گمراه کننده
متخصصان پوست و داروسازان بارها هشدار داده اند که استفاده از عنوان ضدآفتاب خوراکی میتواند برای مصرف کنندگان گمراه کننده باشد. نگرانی اصلی این است که برخی افراد با اتکا به این محصولات، استفاده از کرم ضدآفتاب، کلاه، عینک آفتابی و پرهیز از آفتاب مستقیم در ساعات اوج تابش را کنار بگذارند؛ رفتاری که میتواند خطر آفتاب سوختگی، پیری زودرس پوست و حتی افزایش احتمال ابتلا به سرطان پوست را بالا ببرد.
در همین زمینه دکتر نسرین محمدی، متخصص فارماسیوتیکس توضیح می دهد که نامگذاری این محصولات به عنوان ضدآفتاب از نظر علمی دقیق نیست. او می گوید: «فرآورده های خوراکی که با این عنوان تبلیغ می شوند، در بهترین حالت میتوانند به عنوان مکمل های حمایتی برای پوست مطرح باشند، نه جایگزین ضدآفتاب های موضعی. مکانیسم اثر ضدآفتاب کلاسیک، جلوگیری مستقیم از نفوذ یا اثر اشعه فرابنفش روی پوست است، در حالی که مکمل های خوراکی عمدتا اگر اثری داشته باشند، از مسیرهای آنتی اکسیدانی و کاهش التهاب عمل می کنند.»
شکاف میان تبلیغات و شواهد علمی
به گفته دکتر محمدی، یکی از مشکلات مهم در این بازار، فاصله میان تبلیغات و شواهد علمی است. او تاکید می کند: «برای بسیاری از این محصولات، داده های پژوهشی محدود، ناهمگون یا وابسته به شرایط خاص هستند. گاهی یک ترکیب در مطالعه ای کوچک، اثر مثبتی نشان داده، اما این به معنای آن نیست که مصرف روزمره آن بتواند همان کارکرد ضدآفتاب موضعی با SPF مشخص را داشته باشد. مردم باید بدانند که SPF یک شاخص قابل اندازه گیری برای محصولات موضعی است و این مفهوم را نمیتوان به سادگی به یک قرص یا مکمل تعمیم داد.»
مکمل بودن به معنای بی خطر بودن نیست
این متخصص فارماسیوتیکس همچنین درباره مصرف خودسرانه برخی ترکیبات هشدار می دهد. به گفته او، این تصور که چون یک محصول مکمل یا طبیعی است، پس بی خطر هم هست، لزوما درست نیست. دکتر محمدی می گوید: «مصرف بیش از حد بعضی ویتامینها و آنتی اکسیدان ها میتواند با عوارض یا تداخلات دارویی همراه باشد. برای مثال دوزهای بالای برخی مکمل ها برای همه افراد مناسب نیست و در افرادی با بیماریهای زمینه ای، زنان باردار، مادران شیرده یا کسانی که داروهای خاص مصرف می کنند، باید با احتیاط بیشتری بررسی شود.»
نقش شبکه های اجتماعی در رونق بازار
بازار رو به رشد این محصولات، بخشی از یک روند جهانی بزرگتر نیز به شمار میرود؛ روندی که در آن صنعت زیبایی و سلامت، مرز میان دارو، مکمل و محصول آرایشی را کمرنگ تر کرده است. شبکه های اجتماعی هم در این میان نقش مهمی دارند. اینفلوئنسرها و تولیدکنندگان محتوا، گاهی با زبانی ساده و جذاب، محصولات خوراکی را به عنوان راهحلی بی دردسر برای محافظت از پوست معرفی می کنند، بی آنکه به محدودیتهای علمی یا هشدارهای تخصصی اشاره کافی داشته باشند. همین مسئله باعث شده آگاهی بخشی درباره تفاوت میان کمک به سلامت پوست و محافظت قطعی در برابر نور خورشید اهمیت بیشتری پیدا کند.
دکتر محمدی در توضیح این موضوع می گوید: «برای محافظت موثر از پوست، هنوز هم اصول کلاسیک و اثبات شده در اولویت قرار دارند؛ استفاده منظم از ضدآفتاب موضعی با SPF مناسب، تمدید آن هر دو تا سه ساعت به ویژه در فضای باز، استفاده از پوشش مناسب، کلاه لبه دار، عینک آفتابی و محدود کردن حضور در زیر نور مستقیم خورشید در ساعات میانی روز. در کنار این اقدامات، داشتن رژیم غذایی متعادل و سرشار از میوه، سبزی، آب کافی و مواد مغذی میتواند به سلامت عمومی پوست کمک کند، اما جایگزین روشهای اصلی محافظت نیست.»
امنیت کاذب، مهمترین خطر مصرف ناآگاهانه
دکتر محمدی ادامه می دهد: «اگر فردی بنا به توصیه پزشک یا داروساز از یک مکمل آنتی اکسیدانی استفاده می کند، باید آن را یک اقدام کمکی بداند، نه سپر کامل در برابر آفتاب. خطر اصلی از جایی شروع می شود که فرد احساس امنیت کاذب پیدا کند و تصور نماید دیگر نیازی به ضدآفتاب موضعی ندارد.»
او اضافه می کند که در ارزیابی این محصولات باید به مجوزها، ترکیبات دقیق، دوز مصرف، شفافیت برچسب گذاری و ادعاهای مطرح شده از سوی تولیدکننده توجه کرد.
به گفته این متخصص، هر ادعایی درباره پیشگیری از آفتاب سوختگی یا محافظت کامل در برابر اشعه UV باید با دیده تردید و بر اساس شواهد معتبر علمی بررسی شود.
فرجام سخن اینکه؛ اگرچه برخی مکمل های خوراکی ممکن است در قالب حمایت تغذیه ای و آنتی اکسیدانی، نقشی محدود در کاهش بخشی از آسیب های ناشی از نور خورشید داشته باشند، اما اطلاق عنوان ضدآفتاب خوراکی به آنها میتواند بیش از آنکه علمی باشد، تبلیغاتی باشد. آنچه امروز مورد اجماع متخصصان قرار دارد این است که هیچ قرص یا کپسولی جای ضدآفتاب موضعی و رفتارهای محافظتی استاندارد را نمی گیرد.
در شرایطی که بازار سلامت و زیبایی هر روز محصول تازه ای معرفی می کند، شاید مهمترین اصل برای مصرف کنندگان، تکیه بر توصیه های علمی و پرهیز از اعتماد به وعده های اغراق آمیز باشد؛ به ویژه وقتی موضوع، سلامت پوست و پیشگیری از آسیبهای بلندمدت نور خورشید در میان است.
انتهای پیام
به شبکههای اجتماعی واژه بپیوندید
