پایگاه خبری تحلیلی واژه – قمر طالبی: تغییرات ساختاری در جامعه ایران طی سالهای اخیر، نقش های سنتی در خانواده را با پرسش های تازه ای مواجه کرده است. افزایش حضور زنان در بازار کار، به ویژه مادران، بحثی قدیمی اما همچنان زنده را دوباره به فضای اجتماعی کشانده است؛ اینکه اشتغال مادران تا چه اندازه میتواند بر کیفیت تربیت فرزندان اثرگذار باشد و آیا این پدیده تهدیدی برای بنیان خانواده محسوب می شود یا فرصتی برای بازتعریف و تقویت آن است. این پرسشی است که همزمان با تحولات اقتصادی و فرهنگی جامعه، بیش از گذشته مطرح می شود.
تغییر نقش ها در خانواده ایرانی
کارشناسان حوزه خانواده معتقدند نگاه صفر و صدی به اشتغال مادران، تصویری ناقص از واقعیت پیچیده روابط خانوادگی ارائه می دهد. در همین زمینه دکتر سمیه متقی، روانشناس و مشاور خانواده بر این باور است که اشتغال مادران را باید در بستری چندبعدی و در پیوند با عوامل اجتماعی، اقتصادی و روانی بررسی کرد.
دکتر متقی می گوید: «یکی از خطاهای رایج در تحلیل این موضوع، محدود کردن آن به میزان حضور فیزیکی مادر در خانه است.» به باور او، تربیت فرزند بیش از هر عامل دیگری به کیفیت ارتباط عاطفی میان مادر و کودک وابسته است و نه صرفا مدت زمانی که مادر در کنار فرزند حضور دارد.
به گفته او، تجربه های مشاوره ای نشان می دهد بسیاری از مادران شاغل با وجود محدودیت زمانی، تعاملاتی هدفمندتر و عمیق تر با فرزندان خود برقرار می کنند؛ موضوعی که می تواند در شکل گیری رابطه ای امن و پایدار نقش موثری ایفا کند.
اشتغال زنان؛ ضرورتی اقتصادی یا انتخابی اجتماعی؟
متقی با اشاره به تحولات اقتصادی جامعه توضیح می دهد: «اشتغال زنان تنها یک انتخاب فردی نیست، بلکه در بسیاری از موارد پاسخی به شرایط اقتصادی و افزایش هزینه های زندگی محسوب می شود.»
به گفته این روانشناس، خانواده ها با تغییر ساختار معیشتی، ناگزیر به استفاده از ظرفیتهای اقتصادی هر دو والد شده اند و همین موضوع، بازتعریف نقش های خانوادگی را به ضرورتی اجتماعی تبدیل کرده است.
او معتقد است در چنین شرایطی، خانوادهه ایی که بتوانند میان مسئولیتهای شغلی و خانوادگی تعادل ایجاد کنند، در مدیریت فشارهای اقتصادی و روانی موفق تر عمل خواهند کرد.
تاثیر الگوی مادر شاغل بر شخصیت فرزندان
این روانشناس خانواده حضور مادر در محیط های کاری را عاملی اثرگذار در شکل گیری شخصیت فرزندان میداند. به باور او، کودکانی که شاهد فعالیت حرفه ای مادر هستند، اغلب زودتر با مفاهیمی مانند مسئولیت پذیری، استقلال و مشارکت اجتماعی آشنا می شوند.
او توضیح می دهد: «این الگو میتواند اعتماد به نفس کودکان را افزایش دهد و آنان را برای پذیرش نقش های اجتماعی آینده آماده تر کند.» متقی همچنین معتقد است این تاثیر محدود به دختران نیست و حتی پسران نیز از مشاهده فعالیت اجتماعی مادران خود، نگرشهای متعادل تری نسبت به نقش زنان در جامعه پیدا می کنند.
چالش تعادل میان کار و خانواده
با این حال، متقی تاکید می کند؛ اشتغال مادران بدون چالش نیست. او مهمترین مسئله را مدیریت زمان و ایجاد تعادل میان مسئولیتهای خانوادگی و حرفه ای میداند. به گفته او، مادران شاغل ناگزیرند مهارتهای برنامه ریزی دقیق تری داشته باشند و زمان حضور در خانه را به تعامل موثر با فرزندان اختصاص دهند.
این روانشناس معتقد است زمانی که مادر بتواند فرصتهای محدود حضور در خانه را به گفت و گوی سازنده، بازی مشترک و توجه هیجانی اختصاص دهد، بسیاری از نگرانی های تربیتی کاهش پیدا می کند.
نقش پدر در ساختار جدید خانواده
دکتر متقی یکی از عوامل تعیین کننده در موفقیت خانواده های دارای مادر شاغل را مشارکت فعال پدر در فرآیند تربیت کودک میداند. او معتقد است مدل سنتی تقسیم وظایف خانوادگی دیگر پاسخگوی ساختار زندگی امروز نیست.
به گفته او، تربیت فرزند مسئولیتی مشترک است و مشارکت پدر میتواند فشار روانی و عملی مادران شاغل را کاهش دهد.
متقی همچنین تاکید می کند: «همکاری والدین نه تنها به تعادل نقش ها کمک می کند، بلکه به شکل گیری رابطه عاطفی عمیق تر میان پدر و فرزند نیز منجر می شود.»
اهمیت شبکه های حمایتی و سیاستهای اجتماعی
این روانشناس خانواده معتقد است موفقیت مادران شاغل تنها به توانایی های فردی آنان وابسته نیست، بلکه ساختارهای اجتماعی نیز در این زمینه نقش تعیین کننده ای دارند.
او بر ضرورت توسعه امکانات نگهداری از کودک، ایجاد ساعات کاری انعطاف پذیر و حمایتهای قانونی از مادران شاغل تاکید می کند.
به باور او، در جوامعی که چنین حمایتهایی وجود دارد، مادران شاغل کمتر با تعارض نقش مواجه می شوند و کیفیت روابط خانوادگی نیز در سطح بالاتری قرار می گیرد.
احساس گناه مادرانه؛ محصول انتظارات فرهنگی
یکی دیگر از موضوعاتی که متقی به آن اشاره می کند، احساس گناهی است که بسیاری از مادران شاغل تجربه می کنند. او این احساس را نتیجه انتظارات فرهنگی و اجتماعی میداند که تصویری آرمانی از مادری ارائه می دهد.
به گفته او، در بسیاری از فرهنگ ها، مادر ایده آل به عنوان فردی معرفی می شود که تمام زمان خود را صرف فرزند می کند؛ در حالی که چنین الگویی با واقعیت زندگی مدرن همخوانی ندارد.
متقی معتقد است تغییر نگرش اجتماعی نسبت به مفهوم مادری میتواند نقش مهمی در کاهش فشارهای روانی بر زنان شاغل داشته باشد.
اشتغال و سلامت روان خانواده
متقی در ادامه به پیامدهای مثبت اشتغال مادران برای سلامت روان خانواده اشاره می کند. او معتقد است اشتغال میتواند احساس موفقیت فردی، عزت نفس و ارتباطات اجتماعی مادران را افزایش دهد و این عوامل در نهایت بر فضای عاطفی خانواده تاثیر مثبت می گذارد.
به گفته او، مادرانی که از نظر روانی رضایت بیشتری دارند، معمولا تعامل آرام تر و حمایتگرانه تری با فرزندان خود دارند و این موضوع به بهبود روابط خانوادگی کمک می کند.
تجربه های متفاوت خانواده ها
بررسی تجربه های خانوادگی نشان می دهد نگرش نسبت به اشتغال مادران همچنان متنوع است. برخی خانواده ها حضور تمام وقت مادر در خانه را برای سالهای ابتدایی رشد کودک ضروری میدانند، در حالی که گروهی دیگر استقلال اقتصادی مادران را عاملی برای پایداری خانواده تلقی می کنند.
دکتر متقی معتقد است؛ تفاوت شرایط اقتصادی، فرهنگی و شخصیتی خانواده ها باعث می شود نتوان الگوی واحدی برای همه خانواده ها ارائه داد. او تاکید می کند: «مهمترین عامل، توانایی خانواده در ایجاد تعادل میان نیازهای عاطفی کودک و نیازهای فردی والدین است.»
ضرورت آموزش مهارتهای فرزندپروری
این مشاور خانواده بر اهمیت آموزش مهارتهای فرزندپروری تاکید دارد و معتقد است بسیاری از نگرانی های تربیتی ناشی از کمبود آگاهی والدین است. به گفته او، افزایش دانش و مهارت والدین میتواند نقش مهمی در مدیریت چالشهای ناشی از اشتغال مادران داشته باشد.
اشتغال مادران؛ تهدید یا فرصتی برای بازتعریف خانواده؟
متقی در جمع بندی دیدگاه خود تاکید می کند که اشتغال مادران به تنهایی تهدیدی برای تربیت فرزند محسوب نمی شود. او معتقد است اگر ساختارهای حمایتی خانوادگی و اجتماعی تقویت شوند، اشتغال زنان میتواند به عاملی برای رشد و پویایی خانواده تبدیل شود.
با افزایش حضور زنان در عرصه های حرفه ای، خانواده ایرانی در حال تجربه مرحله ای تازه از تحول اجتماعی است؛ مرحله ای که در آن نقش های سنتی در حال بازتعریف هستند و مفهوم مشارکت خانوادگی معنایی گسترده تر پیدا می کند.
در چنین شرایطی، پاسخ به پرسش تهدید یا فرصت بودن اشتغال مادران، بیش از آنکه به خود اشتغال وابسته باشد، به نحوه سازگاری خانواده ها و جامعه با این تغییرات بستگی دارد؛ تغییری که بسیاری از کارشناسان آن را بخشی اجتناب ناپذیر از روند تحول اجتماعی میدانند.
انتهای پیام
به اینستاگرام، تلگرام، ایتا و روبیکای واژه بپیوندید.